Μέσα από τις ζωές των άλλων

Μέσα από τις ζωές των άλλων

Κυριακή, 11 Σεπτεμβρίου 2016

Να διεκδικήσουμε το αύριο μας, «μέσα από τα δικά μας θέλω» -http://now24.gr/


  1. Κυρία Κοντολέων είστε μεταφράστρια ξένων βιβλίων κι έχετε μεταφράσει περισσότερα από 100 βιβλία. Υπάρχει ανάμεσά τους κάποιος συγγραφέας ή κάποιο βιβλίο που σας συγκίνησε ιδιαίτερα;
Αγαπώ όλα τα βιβλία που έχω μεταφράσει, ωστόσο, υπάρχουν κάποια που υπήρξαν σταθμός στην μεταφραστική μου πορεία.  Το θέμα τους και η δεινότητα του συγγραφέα τους μ’ έχουν κάνει υπερήφανη που βρίσκονται στο βιογραφικό μου.  Αν πρέπει να ξεχωρίσω κάποιο θα το κάνω με δυσκολία αλλά δεν μπορώ να κρύψω τον θαυμασμό και την αγάπη μου στον Φίλιπ Πούλμαν, έναν εξαιρετικό συγγραφέα που μου άλλαξε εντελώς τον τρόπο που βλέπω τον κόσμο μέσα από τα βιβλία του, έχω την τιμή να είμαι η αποκλειστική του μεταφράστρια στην Ελλάδα και κάθε φορά που έρχεται στα χέρια μου ένα καινούργιο βιβλίο του, παρά τις δυσκολίες που ξέρω πως θα αντιμετωπίσω, γιατί είναι ιδιαίτερος συγγραφέας, είμαι ευτυχισμένη που θα ασχοληθώ για άλλη μια φορά μαζί του.  
  1. Έχετε βραβευτεί για το μεταφραστικό σας έργο. Τι χρειάζεται να έχει ένας καλός μεταφραστής βιβλίων;  
Νομίζω πως πέρα από την άριστη γνώση και των δυο γλωσσών, δηλαδή της γλώσσας πηγής και της γλώσσας που θα το μεταγγίσει χωρίς να χάσει την ομορφιά και την δυναμική του, θα πρέπει να αγαπάει αυτό που κάνει και ας μου επιτραπεί να διαθέτει και το απαραίτητο για μένα ταλέντο.  Είναι δύσκολη δουλειά η μετάφραση, ένα αντικείμενο με πολλές όψεις και προεκτάσεις, κι ο μεταφραστής θα πρέπει να έχει γενική παιδεία σε άριστο βαθμό και οπωσδήποτε συνεχή ενημέρωση στο αντικείμενο της δουλειάς του.  Ο τελικός στόχος μιας μετάφρασης είναι να μεταφέρει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την μαγεία του πρωτοτύπου σε όσους δεν έχουν την δυνατότητα να το απολαύσουν στην πηγή του.  Η μεταφορά από μια γλώσσα σε άλλη είναι καταλυτική και για τις δυο γλώσσες.      
  1. Πότε αποφασίσατε ν΄ ασχοληθείτε και με τη συγγραφή;
Νομίζω πως έγιναν παράλληλα, δεν έχει σημασία αν ήταν η μετάφραση ή η συγγραφή που ξεκίνησε πρώτη.  Από ένα σημείο και μετά πορεύτηκαν πιασμένες χέρι-χέρι.  Επειδή είμαι ‘λογοτεχνική’ μεταφράστρια κάποια στιγμή τα όρια ανάμεσα τους έπαψαν να υπάρχουν.  Έτσι ο γραπτός μου λόγος είχε μια και μόνη διάσταση αυτήν της λογοτεχνίας.   
  1. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο σας με τίτλο «Μέσα από τις ζωές των άλλων». Τι υποδηλώνει ο τίτλος;
Ουσιαστικά ο τίτλος αφορά αυτούς που αφέθηκαν να ζήσουν ‘‘μέσα από τις ζωές των άλλων’’ αρνούμενοι την δική τους ζωή και διαμορφώνοντας την μέσα από τα θέλω και τις επιταγές των άλλων.  Ξέρετε, όσο δύσκολο κι αν φαίνεται εκ πρώτης όψεως το να ζει κανείς ‘‘μέσα από τις ζωές των άλλων’’ η πραγματικότητα μας έχει διδάξει πως είναι αρκετά εύκολο να βρεθεί παγιδευμένος σ’ αυτές.  Ως αποτέλεσμα των δικών του συμβιβασμών και υποχωρήσεων που τον κρατούν δέσμιο στις δικές τους ζωές, μέσα από αναχρονιστικές ιδεοληψίες, οικογενειακές αγκυλώσεις, προκαταλήψεις και κοινωνικούς αποκλεισμούς. Όλα όσα δυστυχώς μας κρατούν εγκλωβισμένους στα θέλω των άλλων και στις δικές τους ζωές.        

  1. Στο εξώφυλλο του βιβλίου υπάρχει το πρόσωπο ενός μικρού κοριτσιού μουτζουρωμένο με κάποιες γραμμές. Τι συμβολίζει;
Είναι ένα ασυνήθιστο εξώφυλλο.  Συμβολίζει την δίνη που παρασέρνει ένα παιδί σκοτισμένο, προβληματισμένο, απεγνωσμένο σ’ έναν κόσμο που δεν θέλει να είναι ο δικός του κόσμος, που θέλει να αποδράσει από αυτόν σπάζοντας τις γραμμές που σαν κάγκελα φυλακής το κρατάνε δέσμιο σ’ αυτόν.  Στην ουσία εμπεριέχει την πεμπτουσία του μυθιστορήματος μου, την διαταραγμένη παιδικότητα της βασικής μου ηρωίδας.    
  1. Το βιβλίο σας αναφέρεται σε 3 γενιές γυναικών, μητέρα, παιδιά, εγγονή και στις μεταξύ τους σχέσεις. Υπάρχουν πραγματικά πρόσωπα ή γεγονότα από τα οποία εμπνευστήκατε την ιστορία σας;
Δεν είναι βιωματικό μυθιστόρημα, είναι όμως πέρα για πέρα στηρίζεται πάνω στις αντιδράσεις αληθινών ανθρώπων.  Οι ηρωίδες μου έχουν όλα τα χαρακτηριστικά των γυναικών που διάβηκαν τα εκατό χρόνια του αιώνα που μας πέρασε μέσα από φοβερές αντιξοότητες, κοινωνικές, πολιτικές, ατομικές.  Από την Ροδάνθη την πρώτη γυναίκα της ιστορίας μου, που έζησε στις αρχές τους εικοστού αιώνα, κουβαλώντας τους αποκλεισμούς και τις κοινωνικές προκαταλήψεις της εποχής της, απέναντι στο γυναικείο φύλο, τις κόρες της Φωτεινή και Δέσπω, που βίωσαν έναν παγκόσμιο πόλεμο κι ένα εμφύλιο με καταλυτικές και για τις δυο τους προεκτάσεις, ως την εγγονή Πέτρα, σύμβολο του νέου αιώνα, και της καινούργιας θέσης της γυναίκας στις σαρωτικές αλλαγές που συνόδευσαν την είσοδο του.  Οι γυναίκες μου είναι αναγνωρίσιμες, είναι οι γυναίκες της διπλανή πόρτας, οι γυναίκες στο ευρύτερο κύκλο της κάθε οικογένειας, είμαστε ίσως και εμείς οι ίδιες.          
  1. Θεωρώ συγκλονιστικές τις περιγραφές της «αυλής». Διαβάζοντας το βιβλίο οι εικόνες έπεφταν μπροστά στα μάτια μου. Από πού αντλήσατε τις πληροφορίες για τις καταστάσεις που επικρατούσαν στις αυλές όπου συγκατοικούσαν πολλές οικογένειες;

Θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που έζησα την ατμόσφαιρα της γειτονιάς στην δεκαετία του ’50.  Που έπαιξα στους δρόμους και στις πλατείες μαζί με ένα σμάρι παιδιών, κάθε ηλικίας και κοινωνικής τάξης, δεν υπήρχαν ταξικοί αποκλεισμοί ανάμεσα μας.  Για μένα η συγκεκριμένη ατμόσφαιρα υπήρξε γόνιμο και πρόσφορο έδαφος για να καταγράψω στην μνήμη μου, όχι μόνο τους καθημερινούς ανθρώπους της γειτονιάς αλλά και τους διάφορους τύπους που ξεχώριζαν με τις θετικές ή αρνητικές συμπεριφορές τους από τους υπόλοιπους.  Η πολυκοσμία στις αυλές που στέγαζαν όσους είχαν επιβιώσει από έναν πόλεμο και έναν εμφύλιο στην προσπάθεια τους να σταθούν και πάλι στα πόδια τους, με όποιον τρόπο μπορούσαν, ήταν μια ζωντανή τοιχογραφία της εποχής που την αποτύπωνε με ακρίβεια στις λεπτομέρειες.         

8.      Η Ροδάνθη διαχωρίζει τα τρία παιδιά της σε «μεγάλη» και 2 μικρά. Η μεγάλη είναι μεγάλη από μικρή και τα μικρά παραμένουν μικρά και όταν μεγαλώνουν. Πόσο κακό μπορεί να προκαλέσει αυτός ο διαχωρισμός στο μέλλον των (οποιονδήποτε) παιδιών;
Ο διαχωρισμός αυτός ήταν ξεκάθαρος από την αρχή του μυθιστορήματος.  Και οδήγησε την μεγάλη κόρη να συναινέσει σε μια ολέθρια υπόσχεση που θα ήταν καταλυτική και καταστροφική για την νεαρή γυναίκα σε όλη την ζωή της όχι μόνον γι’ αυτήν, αλλά και για όσους αναπόφευκτα θα βρίσκονταν στο μάτι του κυκλώνα, δηλαδή στο άμεσο οικογενειακό περιβάλλον και κυρίως στο παιδί της την Πέτρα, που έζησε στο πετσί της τα καταστροφικά αποτελέσματα της άλογης υπόσχεσης της μάνας της, σε μια περίοδο όπου όλα φάνταζαν διαφορετικά και που βάραινε περισσότερο η πάση θυσία εκπλήρωσης της και όχι η ουσία του περιεχομένου της.  Εκείνα τα χρόνια οι υποσχέσεις που δίνονταν από τα παιδιά στους γονείς ήταν ιερές, απαραβίαστες και άκρως δεσμευτικές, όπως τα τάματα στους αγίους.    

  1. Η επιθυμία της μάνας αναγκάζει την «μεγάλη» να φροντίζει τα «μικρά». Η απόφαση του πατέρα αναγκάζει τη μικρή ν΄ ασχοληθεί με τα οικιακά για να σπουδάσει η μεγάλη. Σε καμιά απ΄ τις δυο δεν ανήκουν αυτά τα καθήκοντα. Η ανάγκη προκαλεί τις λάθος επιλογές ή η νοοτροπία;
Ο αιώνας που πέρασε είναι γεμάτος με παρόμοιες ιστορίες, όπου ολάκερες ζωές καταστράφηκαν από γονικές αποφάσεις που παρόλο που εκπορεύονταν από καλές σε πρώτη ανάγνωση προθέσεις τελικά γίνονταν ασφυκτική μέγγενη για όσους καλούνταν να τις εφαρμόσουν.  Πολλές φορές ήταν δυσδιάκριτα τα όρια ανάμεσα στον θύτη γονιό και το παιδί θύμα και οι αδικίες πάντα κάποιον έβαζαν στον στόχαστρο με αποτέλεσμα να δημιουργούνται τραυματικές καταστάσεις ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας.    

  1. «Καμιά φορά η δύναμη των λέξεων είναι τέτοια που ακυρώνει προκαταλήψεις και στερεότυπα» αναφέρετε σε κάποιο σημείο. Τι κρύβεται πίσω από τη δύναμη αυτών των λέξεων;
Θέλω να πω ότι πολλές φορές χρησιμοποιούμε λέξεις με τρόπο αυθόρμητο οι οποίες εκφράζουν – πιο σωστά θα έλεγα πως μαρτυρούνε – συναισθήματα που δε θα θέλαμε να δείξουμε πως μας διακατέχουν.

  1. «Ένας κόσμος που ζει και κινείται μέσα στο ψέμα και στην υποκρισία μιας αμφιλεγόμενης ηθικής» γράφετε στο σημείο που περιγράφετε τα «σπίτια» με τα κόκκινα φωτάκια. Έχει αλλάξει αυτός ο κόσμος από τότε μέχρι σήμερα;

Ήμουν μικρό παιδί, όταν τα ‘‘σπίτια’’ με τα κόκκινα φωτάκια ήταν ένας κόσμος, μαγικός και απρόσιτος στα αθώα παιδικά μου μάτια.  Τότε αυτά τα ‘‘σπίτια’’ ήταν ανάμεσα μας, ανάμεσα στα σπίτια των κατ’ επίφαση νοικοκυρέων, εκείνο που τα ξεχώριζε από τα δικά μας σπίτια ήταν το περίεργο κόκκινο φωτάκι πάνω από την πόρτα και οι αυστηρές προειδοποιήσεις των μανάδων μας να μην πλησιάζουμε εκεί πέρα.  Ξέραμε, ωστόσο, πως όταν έπεφτε το σκοτάδι κάποιοι ‘‘ενάρετοι’’ έμπαιναν με κάθε προφύλαξη εκεί μέσα.  Γι’ αυτήν την υποκρισία και την αμφιλεγόμενη ηθική μιλάω.  Πιστεύω πως είναι καθήκον μας να τον αλλάξουμε αυτόν τον κόσμο, να τον κάνουμε πιο φιλικό, πιο ανθρώπινο, πιο δίκαιο.     

12.  «Ο ευνουχισμός στην οικογένεια από τη μάνα στην κόρη κι από την κόρη στην εγγονή, καλά κρατεί» από την Ροδάνθη στην Φωτεινή κι από την Φωτεινή στην Πέτρα. Ποια πιστεύετε ότι είναι η αιτία αυτού του ευνουχισμού;
Μα είναι ολοφάνερο πως η εμμονή της Ροδάνθης να ορίσει όχι μόνο διάδοχο της την Φωτεινή αλλά και προστάτιδα των μικρότερων αδερφών της, της στέρησε την δυνατότητα να ορίσει την δικιά της ζωή μέσα από τα δικά της θέλω και όχι μέσα από τα θέλω της μάνας της.  Αν αυτό δεν είναι ευνουχισμός της προσωπικότητας του άλλου, τότε τι μπορεί να είναι.  Και φυσικά ο ευνουχισμένος άθελα του ή και ηθελημένα μερικές φορές μεταφέρει την ασήκωτη κληρονομιά της μάνας στο κοντινότερο του πρόσωπο, το παιδί του. 

13.  Με ποιο τρόπο μπορεί να σπάσει η αλυσίδα του ευνουχισμού ώστε να μην ζει κάποιος «μέσα από τις ζωές των άλλων»;
Με το να επιλέξει να μην ζήσει ‘‘μέσα από τις ζωές των άλλων’’ αλλά μόνο μέσα από την δικιά του ζωή και τα δικά του θέλω.  Άλλωστε μια φορά ζούμε και δεν έχουμε το δικαίωμα να κατασπαταλήσουμε αυτήν την ζωή εγκλωβισμένοι σε ψευδεπίγραφες αξίες και κοινωνικές αγκυλώσεις.  
  1. Παράλληλα με τις ζωές των ηρώων σας περιγράφετε και τις καταστάσεις των αντίστοιχων εποχών στην Ελλάδα. Τα «πάθη των καθημερινών ανθρώπων» είναι συνυφασμένα με τις εποχές ή συμβαίνουν πάντα και παντού;
Νομίζω πως πάντα οι καθημερινοί άνθρωποι ανεξαρτήτως εποχής και πολιτικών καταστάσεων θα είναι αυτοί που θα βιώνουν στο πετσί τους, αυτά που θα τους κληροδοτούν οι αναίτιοι πόλεμοι, η κοινωνική αναλγησία, η ακύρωση των ονείρων τους μέσα από συνθήκες που ο ρόλος ο δικός τους ήταν απλά ρόλος κομπάρσου. 
15.  Τι θα θέλατε να πείτε ως επίλογο της κουβέντας μας;

Προσωπικά πιστεύω πως πρέπει να έχουμε εμείς οι ίδιοι το δικαίωμα της επιλογής στην ζωή μας.  Ακόμη κι όταν όλο το σύμπαν συνωμοτεί εναντίον μας, ακόμη κι όταν όλες οι πόρτες παραμένουν ερμητικά κλειστές και απροσπέλαστες  εμείς θα πρέπει να βρούμε το κλειδί να τις ανοίξουμε, να πάμε παραπέρα, να διεκδικήσουμε το αύριο μας, ‘‘μέσα από τα δικά μας θέλω’’.


Πρώτη δημοσίευση:

http://now24.gr/kostia-kontoleon-na-diekdikisoume-avrio-mas-mesa-apo-ta-dika-mas-thelo/

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου